آشنایی  با اندامهای مصنوعی :

علوم توانبخشی معلولیت را مجموعه ای از اختلالات جسمی - ذهنی - اجتماعی که منجر به عدم توانایی برای ادامه زندگی مستقل می گردد  تعریف کرده است .

سازمان بهداشت جهانی توانبخشی را اولین پاسخ به معلولیت دانسته و به عبارتی توانبخشی را مجموعه ای از اقدامات و خدمات پزشکی - آموزشی - اجتماعی و حرفه آموزی می داند که جهت باز توانی جسمی - روانی - اجتماعی  و حرفه ای معلولین و ارتقاء سطح کارایی آنان تا بالاترین حد ممکن به منظور دستیابی به یک زندگی مستقل در جامعه ارائه می گردد.

در دانش توانبخشی جهت بازتوانی و درمان معلولین برنامه جامع توانبخشی بر اساس کارهای تیمی در نظر گرفته می شود . این برنامه از سه تیم مختلف تشکیل شده است :

1-  تیم توان پزشکی

2- تیم توانبخشیس حرفه ای

3- تیم توانبخشی اجتماعی

این تیم باید در یک برنامه هماهنگ توانبخشی بطور منظم عمل نمایند تا بازتوانی معلول به بهترین شیوه ممکن انجام پذیرد .

تیم توان پزشکی شامل : پزشک متخصین - فیزیوتراپیست - کاردرمان - گفتار درمان - متخصص ارتوپدی فنی است که با توجه به نوع معلولیت به توانبخشی مدد جویان می پردازند .

وظیفه متخصص ارتوپدی فنی در این تیم طراحی و ساخت یکسری وسائل کمکی شامل ازتزوپروتز برای مددجویان و بیماران می باشد که به منظور درمان ایجاد تواناییهای بیشتر و مشکلات آنها می باشد .

در این بخش ابتدا ارتزوپروتز راتعریف کرده و تاریخچه و انواع مختلف آنها را باز گو نموده و ضمن تعریف رشته ارتوپدی فنی حدود وظایف متخصصین تاریخ تاسیس این رشته در دانشکده علوم توانبخشی را بیان می نماییم .

1- ارتز :

ارتز به کلیه وسایل کمکی اطلاق می گردد که جهت جلوگیری و تصحیح بدشکلی ها یا نگهداری و تثبیت قسمتهای مختلف بدن به موازات آنها به کار می روند .

استفاده از ارتز تاریخچه ای طولانی دارد و بدون ترید استفاده از آن برای نخستین با در شکستگی ها بوده است . در حفاریهای صحرایی نوبه بریس هایی برای بی حرکتی شکستگی ها یافته شده است . در مومیایی های سلسله پنجم قبل از میلاد مسیح -آتل هایی وجود داشته که به اندام بسته و همراه با لباسهای تدفین دفن شده بودند .

برای بی حرکتی شکستگی ها یافته شده است . در مومیای های سلسله پنجم قبل از میلاد مسیح آتل هایی وجود داشته که به اندام بسته و همراه با لباسهای تدفین دفن شده بودند .

ارتزهای متناسب با محل قرار گیری روی اندامها و تنه تقسیم بندی می گردند :

1- ارتزهای اندام تحتانی

2- ارتزهای اندام فوقانی

3- ارتزهای ستون فقرات

1- ارتزهای اندام تحتانی شامل : ارتزهای پا زیر زانو و بالای زانو می باشد که هر کدام از آنها دارای انواع مختلف و عملکردهای متفاوت می باشند . این ارتزها د رانواع بیماریها و ناراحتیهای اندام تحتانی نظیر فلج مغزی پولیومیلیت و بد شکلی ها ی مادر زادی کاربرد دارند .

2- ارتزهای اندام فوقانی شامل ارتزهای انگشتان دست - زیر آرنج - بالای آرنج و شانه می باشد که در انواع ثابت - متحرک و نیمه متحرک و برای کمک و درمان بیماریهای اندام فوقانی مانند فلج های شل و اسپاستیک - بد شکلی ها ساخته می شود .

3- ارتزهای ستون فقرات شامل : ارتزهای لگنی - کمری - سینه ای - گردنی و تمام تنه می باشد که جهت کمک - نگهداری - تثبیت - مقاومت در برابر حرکات کاهش درد ستون فقرات بکار می  رود بطور مثال برای درمان انحرافات ستون فقرات نظیر اسکولیوز - کایفوزولوزدوز - ارتزها وکرستها مختلف مورد استفاده قرار می گیرد .

پروتز به وسیله ای اطلاق می گردد  که جانشین عضو از دست رفته می شود .

نبود یک عضو ممکن است د راثر جراحی - قطع عضو - نقص مادرزادی - تصادفات و غیره بوجود آمده باشد که در این صورت نیا زبه یک پروتز جهت جبران عملکرد عضو ضروری بنظر می رسد .

تاریخچه پروتز :

هیچگونه اطلاع دقیقی در رابطه با اولین باری که پروتز مورد استفاده قرار گرفته است وجود ندارد استفاده از اندامهای مصنوعی در یونان باستان به قرن پنجم قبل از میلاد مسیح می رسد .پروتز متناسب به محل قطع عضو نامگذاری می شوند :

1- پروتز اندام تحتانی :

شامل پروتز پنجه برای قطع پا - پروتز سایم برا ی قطع از مفصل مچ پا - پروتز زیر زانو - پروتز روی زانو - بالای زانو و کاندین برای  قطع قطع از مفصل هیپ  می باشد .

وظیفه این پروتز برگرداندن عملکردهای عضو از بین رفته تا حد ممکن می باشد که در اندام تحتانی عمده ترین وظیفه پروتز تحمل وزن است . این پروتزها بسته به محل قطع عضو و تواناییهای فرد به اجازه راه رفتن بصورت نسبتا عادی و راحت را خواهند داد .

پروتزهای اندام فوقانی :

شامل پروتزهای قطع انگشتان - قطع مچ دست - زیر آرنج - بالای آرنج و شانه می باشد . این پروتزها به دو دسته : کارآراو تزیینی تقسیم می شوند که وظایف عمده آنها در اندام فوقانی انجام بعضی از حرکات دست و حالت تزئینی می باشد .

متخصص ارتوپدی فنی :

کارشناس این رشته جهت طراحی و ساخت مجموعه وسائل ذکرشده احتیاج به دانش گسترده ای در زمینه های علو م پزشکی بیوماتیک - آناتومی - ارتوپدی - پاتولوژی و مهندسی خواص مواد مکانیک - مقاومت مصالح - رسم فنی دارد تا بتواند با بکارگیری آنها به طراحی اسباب و لوازم کمکی مبتنی بر اصول طراحی مهندسی منطبق باخصوصیات آناتومیکی  و بیومکانیکی بدن آدمی بپردازد.

 تاسیس این رشته در دانشکده علو توانبخشی :

از آنجاییکه رشته اندامهای مصنوعی و وسایل کمکی معلولین به صورت آکادمیک در ایران وجود نداشته است دانشکده علوم توانبخشی وابسته به دانشگاه علو پزشکی ایران در سال 1361 اقدام به تاسیس و جذب دانشجو در این رشته نموده است که ابتدا در سطح کاردان و سپس  در مقطع کارشناسی به تربیت متخصص و کارشناس پرداخت . اولین گروه از دانشجویان این رشته در سال 1368 با درجه کارشناسی فارغ التحصیل شدند . به امید شناخت روزافزون این رشته د رجامعه و ارتقاء سطح علمی آن در آینده نزدیک .