گفتار توان گستر
....... کلینیک توانبخشی ولیعصر
برای
اولین بار در کرج بزرگ استفاده از بیو فید بک بینایی
و شنیداری و سیمولاتور اسب سواری
در درمان انواع اختلالات جسمی - ذهنی -حرکتی
د رمان انواع اختلالات گفتاری بزرگسالان و کودکان
سکته مغزی - فلج مغزی - لکنت - ناشنوایی - کم شنوایی
کم توانی ذهنی و درمان اختلالات یادگیری و اوتیسم
تعیین بهره هوشی و آماده سازی برای تست
با تعیین
وقت قبلی
آدرس مطب
کلیک کنید
لکنت زبان کودکان و درمان
نرم افزاری
روشهای درمان لکنت زبان در کودکان
بارها شما سعی کرده اید که از لکنت رهایی یابید اما ممکن است موفقیت کمی بدست
آورده باشید
اگر این مورد در شما هم رخ داده است ، شاید ما بتوانیم به شما کمک کنیم
ما یک روش موثر و جدید در درمان لکنت زبان معرفی می کنیم که حتی می تواند در
درمان اختلال گفتاری دیز آرتری نیز به کار رود
برای درمان لکنت زبان کودکان ( 3 الی 10 سال ) این برنامه مفید و موثر است و
فورا گفتار فرزند شما را روان خواهد ساخت
بعد از دو الی چهار هفته تمرین با برنامه لکنت شکن روانی گفتار افزایش خواهد
یافت
لکنت زبان با مراکز حرکتی گفتاری و هیجانات و تنشها که منتهی می گردد با اسپاسم
در ارتباط است ، گاهی برای درمان لکنت ممکن است از داروها و مهار کننده های
سیستم عصبی مرکزی بهمراه مدیتیشن و هیپنوتیزم استفاده شود ولی هنگامیکه کارهای
بدنی و فعالیتهای ذهنی افزایش می یابد لکنت دوباره بروز پیدا می کند
با بکار بردن این برنامه راهی یافته شد که در آن عملکرد سیستم عصبی مهار نمی
گردد و در طول مدت اصلاح گفتار دوباره سازماندهی انتخابی رخ می دهد
پس از تجزیه و تحلیل طیف گفتاری تعدادی از افراد لکنتی پس از استفاده از نرم
افزار مشخص شد که مناطقی از طیف که در آنها اسپاسم و تونوسیته بیش از حد لکنت
وجود داشت ناپدید شده است . این یافته توسط گروههای بین المللی بیماران نیز
تایید می گردد
لطفا در صورت تمایل برای کسب اطلاعات
بیشتر
و دیدن فیلم مربوطه این لینک را کلیک کنید
-
-
دلایل اختلالات زبان
:
-
عقب ماندگی ذهنی و تاخیر در
مهارتهای زبانی
-
ا
ختلالات عاطفی و نارسایی تکلمی
-
ا
ختلالات
تکلمی و ضایعات مغزی و عصبی
(آفازی)
-
ا
ختلالات دستگاه صوتی و نارساییهای تکلمی
-
اختلالات شنوایی و نارساییهای تکلمی
تعریف اختلال تولیدی
یکی از روشهای درمان اختلال تولیدی
روش درمان ون رابپر است
انواع اختلالات گفتارزبان
1-تاخير در گفتاروزبان delayed speech and language
2-اختلالات رواني گفتارfluency disorder
3-اختلالات صوتيvoice disorder
4-اختلالات زبانيlanguage disorder
5-اختلالات تشديدresonance disorder
6-اختلالات توليدي Articulation disorder
در برخورد با بيمار دچار اختلال
تکلم بايد به
چه موارد توجه کرد
عوامل بهبودي در اختلالات تکلم
زبان :
زبان وسیله بیان
عقاید و نظرات است که به کمک علایم و بر طبق قواعد
و
دستور زبان و
علم معنی بکار میرود.
زمانی زبان دچار
نقص و نارسایی میشود
که صحبت کردن برخلاف قواعد دستوری باشد. یا
غیر مفهوم بوده و یا از نظر شخصی و فرهنگی مطلوب
نباشد.
یا اینکه
دستگاه صوتی (زبانی)
مورد سو استفاده
(بد زبانی) قرار گیرد. کودک معمولا در حدود 12
ماهگی اولین کلمات را بر زبان میراند و حدود 18
ماهگی تا 2 سالگی اولین جملات ساده و
ا بتدایی را میسازد.
و
بتدریج قادر به سخن گفتن و بیان نظرات خود و درک
مطالب و مفاهیمی که در صحبت دیگران نهفته است، میگردد.
چنانچه در حدود سنین فوق بطور طبیعی و عادی نتواند
در بیان مقصود خود از کلمات و جملات متناسب
استفاده نماید و همچنین مشکلاتی در فهم مطالب
داشته باشد و یا به
عبارت ساده تر دیر زبان باز کند، احتمالا
از نظر گویایی دچار نارسایی و اختلالاتی است.
جدول زیر نمونه ای
ازآن چیزی است که در اکثر کلینیکها ی گفتار درمانی
به منظور سنجش گفتار کودک و ... استفاده می گردد و
شما نیز می توانید به منظور تعیین نوع و شدت
اختلال آوایی کودک خود از آن استفاده کرده و با
تماس کتبی با ما از شیوه های مختلف موجودبرای
بهبود اختلال گفتاری کودک خود بهره بگیرید .
دلایل اختلالات زبان
:
عقب ماندگی ذهنی و تاخیر در
مهارتهای زبانی
بعضی از کودکان در زمانی که انتظار میرود،
بطور طبیعی قادر به گفتن کلمات و یا ساختن جملات و
سخن گفتن نیستند. به احتمالی دچار
عقب ماندگی هوشی م میباشند.
برای آنکه کودک قادر به
تکلم باشد باید از میزان لازم
بهره هوشی برخوردار باشد. کودکانی که
دچار عقب ماندگی شدید ذهنی هستند معمولا فقط
ر
برای بیان خواستههای خود از
گریه ، فریاد و صداهای نامفهوم استفاده
میکنند.
ا
ختلالات عاطفی و نارسایی تکلمی
گاهی اوقات تاخیر زبان و یا نارسایی تکلمی
در کودکان منشا عاطفی و هیجانی دارد. این نوع
اختلال معمولا به دلیل
هیجانات شدید و ضربهها و یا شوکهای
عاطفی
در این کودکان عارض میگردد. این قبیل اختلال
تکلمی را گاهی نیز
لالی عاطفی یا سکوت مرضی میگویند.
احتمال وقوع اینگونه نارسایی در میان
کودکانی
که در محیط پر تشنج و یا مناطق جنگی قرار دارند و
در معرض انفجارات پیدرپی هستند، بیشتر است.
ا
ختلالات
تکلمی و ضایعات مغزی و عصبی
(آفازی)
گاهی بر اثر
ضایعات مغزی و صدمات وارده بر سلسله
اعصاب مرکزی ، کودک فاقد توانایی سخن گفتن میشود.
این قبیل کودکان همواره دارای مشکلاتی در
زمینه
:
خواندن ، هجی
کردن ، حساب کردن ، اشاره و صحبت کردن میباشند.
ممکن است کودک دچار گیجی و بیقراری هیجانی شده و
قادر بخاطر آوردن ککلمات
معمولی نباشد و یا به غیر از راهنماییهای بسیار
ساده هیچ مطلب دیگری را متوجه نشود. از ویژگیهای
بارز این قبیل کودکان حالت دمدمی بودن آنهاااست. از لحظهای به لحظه
دیگر و یا روزی به روز دیگر تغییر میکنند. از
آنجایی که اختلال تکلمی فقط یکی از نتایج احتمالی
ضایعات مغزی است، در واقعااگر
بخواهیم نمونههای کاملا صحیحی از اختلال گویایی
را که منشا آن ضایعات مغزی است (آفازی) در بچگی
تشخیص داده و ارائه دهیم تقریبا غیر ممکن
خواهد بود.
ا
ختلالات دستگاه صوتی و نارساییهای تکلمی
در بعضی موارد اختلالات دستگاه صوتی موجب
نارساییهای تکلمی میشود. تقریبا یک نفر از هر
هزار کودکی که متولد میشوند به نحوی دچار نقیصهای
در
سقف دهان
و یا در
لب بالایی میباشند. کودکان مبتلا به
چنین اختلالاتی معمولا از تلفظ کامل کلمات عاجز
بوده و غالبا حروف را به جای یکدیگر بکار ممیبرند.
آنها معمولا در اصطلاح تو دماغی و با خرخر صحبت میکنند.
اختلالات شنوایی و نارساییهای تکلمی
نارساییهای
تکلمی که منشا آنها
اختلالات شنوایی است، معمولا متاثر از
حداقل سه ویژگی خاص از اختلالات شنوایی است. این
ویژگیها عبارتند از سن وقوع نقص
شنوایی ، میزان و نوع اختلالات شنوایی. چنانچه
وقوع اختلالات شنوایی به میزان ضعیف قبل از سن به
سخن آمدن کودک باشد، ممکن است موجب
تتاخیر در صحبت کردن کودک
گردد. چنانچه وقوع اختلال شنوایی به میزان ضعیف
بعد از رشد طبیعی کودک در صحبت کردن باشد ممکن است
چندان تاثیری ددر صحبت
کردن کودک نداشته باشد.
ددر صورتی که وقوع اختلال
شنوایی به میزان متوسط و یا خیلی زیاد ، قبل از
یادگیری زبان باشد تاثیر بسیار شدیدی بر رشد طبیعی
زبان کودک میگذارد. و مممکن
است سبب شود که کودک بدون استفاده از برنامههای
مستمر و دایمی و ویژه
گفتار درمانی هرگز قادر به رشد زبان و
صحبت کردن نشود. اگر چنین ااختلالاتی
به همین میزان بعد از تحصیل زبان و صحبت کردن عارض
فرد شود، ممکن است تنها تاثیر کمی در کیفیت او
گذارده و تغییراتی در تن صدا و ادای
ککلمات ایجاد گردد. کودکان
سخت شنوا نیز ممکن است در تحصیل مهارتهای زبانی
دچار اشکال شوند و در تلفظ و ادای صحیح کلمات
مشکلاتی داشته باشند.
تعریف اختلال تولیدی:
اختلال تولید عبارت است از اختلال در تولید همخوان و واکه . معمولا ً
اختلال در تولید همخوان شایعتر از واکه می باشد.
انواع خطاهای تولیدی:
1- خطای حذف 2- خطای جانشین 3- خطای کیفی 4- خطای
اضافه
1- خطای حذف یعنی فرد واج هدف را اصلا ً تولید نمی کند وهیچ واج دیگری
اعم از استاندارد وغیر استاندارد نمی گوید
.
2- خطای جانشین یعنی گویند یک واج استاندارد را به غلط جانشین واج هدف
کند .
3- خطای کیفی یک واج غیر استاندارد را به جای واج هدف تولید کند
.
4- خطای اضافه یک صدا یا هوا را به غلط در جایی بین مجموعه اصلی صداها
تولید می کند.
یکی از روشهای درمان اختلال تولیدی
روش درمان ون رابپر است . که شامل سه مرحله است:
1-مرحله آموزش شنیداری:
شامل 4 مرحله است
1-1- تجزیه:در این مرحله به کودک می آموزیم که حواسش را به واج هدف
متمرکز واز حضور آن در بافتهای آوایی مختلف آگاه گردد واینکار را به
این طریق انجام می دهیم که واژه هایی مختلفی که دارای واج مزبور است
برای بیمار می خوانیم وبا افزایش شدت صدایمان به هنگام ادای آن واج یا
کش دادن واج مزبور روی آن تاکید می کنیم.
1-2- تحریک :در این مرحله بیمار را ازمسیر شنیداری بمباران می کنیم
یعنی آوای مورد نظر را با توسل به ضبط وتعلیمات معلم زبان کرارا ً به
گوش بیمار می رسانیم هدف در این مرحله شناسایی آوا توسط کودک وآشنایی
هرچه بیشتر کودک به آوا است.
1-3- تشخیص :در این مرحله به بیمار آموزش می دهیم تا مشخصه های اصلی
آوای هدف را شناسایی کند وتشخیص دهد اینکار از طریق مقایسه ومقابله
ویژگیهای شنیداری آوای هدف با سایر آواهای انجام می گیرد (تعدادی لغات
که صدای /ک / دارد ارائه می دهیم با شنیدن آنها باید دستش را بالا
ببرد)
1-4- تمییز :در این مرحله که آخرین مرحله است به بیمار آموزش می دهیم
تا آوای خطا را با آوای هدف مقایسه کند (کدام دستم درست می گوید)
2- مرحله آموزش تولید
این مرحله وقتی آغاز می شود که کودک در تعیین صحیح وغلط بودن هر یک از
آواهایی که در بافتهای آوایی مختلف تولید می کند توانا باشد کار آموزش
تولید را ابتدا در آوا بعد هجا وقتی در این مرحله موفقیت بدست آورد به
سراغ تولید صحیح در واژه وسپس ساخت جمله می رویم
ون رابپر 5 شگرد برای آموزش تولید بیان کرده است
2-1- تقارب تدریجی: در این حالت بیمار را از یک آوا یا حالت آوایی به
آوای دیگر وبعد به اوایی دیگر به نحوی که هر آوادر این زنجیره به آوای
هدف نزدیکتر است هدایت می کند
2-2- تحریک شنیداری : درمانگر واج هدف را به تنهایی تولید میکند
وهمچنین آوا را کش دار وبا شدت بیشتر تولید می نماید
2-3- تعیین جایگاه تولید :درمانگر با کمک یک آبسلانگ اندام های گویایی
بیمار را دست ورزی کند تا به جایگاه مورد نظر برخورد کند
2-4- اصلاح سایر آواهای مورد خطا : تا حدودی شبیه روش اول است ،با کمک
صداهایی که نزدیک ، صدای خطا است وروش تولید آنها به هم نزدیک است به
او آموزش داده می شود
2-5- واژه کلیدی: واج هدف در یافتی که درست تولید می کند پیدا کرده
وبیمار با تکرار آن واژه ومقایسه آن با واژه های دیگر ونحوه قرار گیری
زبان در واژه کلیدی به او آموزش می دهد.
3- مرحله تحکیم:
یعنی بیمار در تمام شرایط وموقعیتهای گفتاری ودر تمام بافتها صدای مورد
خطا را درست بیان نماید یکی از شگردهای تحکیم صدا عبارت است از وادار
کردن شاگرد به کش دادن آوا ودر همان حین ، توجه شاگرد به پس نوردهای
بساوایی وکنستتیک(kinesthetic) جلب نماییم از روشهای دیگر تولید را با
عمل نوشتن همراه کنیم.
از روشهای دیگر تمرین منفی است در این حالت از کودک می خواهیم به طور
عمد واج هدف را به صورت اشتباه بیان کند وهدف این عمل مقایسه بین واج
خطا وواج هدف است.
انواع اختلالات گفتارزبان
انواع اختلالات گفتاروزبان عبارتند از:
1-تاخير درگفتاروزبان
2- اختلالات رواني گفتار
3- اختلالات صوت
4-
اختلالات زباني
5- اختلالات تشديدي
6- اختلالات توليدي
1-تاخير در گفتاروزبان delayed speech and language
افرادي داراي اين مشكل هستند كه به دلايل مختلف ازقبيل ناشنوايي- عقب
ماندگي ذهني – فلج مغزي ديرتر از حد طبيعي شروع به صحبت مي كنند و
گفتاروزبانشان درحدسنشان نمي باشد
2-اختلالات رواني گفتارfluency disorder
افراداي كه لكنت زبان وپريده گويي دارند جزءاين گروه هستند
لكنت زبان(stuttering ) زماني اتفاقي مي افتد كه درروند طبيعي
گفتاروقفه هاي غير طبيعي وناگهاني بواسطه تكرار صداها هجا ها كشيده
گويي :طولاني ادا كردن صدا ها – كلمات وهجا ميا نپراني :گير:قفل
ورفتارها ي وابسته ايجاد مي شود.
پريده گويي ( cluttering ) :زماني اتفاق مي افتد كه ميزان تكلم
دچاراشكال شود و گفتارفرد بيش از حد سريع باشد وفرد در گفتاراز گفتن
برخي از اصطلاحات صرفنظركند
3-اختلالات صوتيvoice disorder
زماني اختلال صوتي وجود دارد كه كيفيت ؛زيروبمي ؛ بلندي و انعطاف پذيري
صوت فردي متفاوت ازصوت افراد؛ جنس؛ سن؛ گروه وفرهنگ مشابه وي باشد .
وجود ياعدم وجوداختلال صوت وميزان آن نسبت به قضاوت شنونده متفاوت
است.بنابراين كودكان ؛ والدين ؛ بزرگسالان و آسيب شناسان گفتار و زبان
اختلال يا عدم اختلال را بر طبق نيازها و زمينه خود تعيين مي كنند .
اختلالات صوتي را ميتوان به صور گوناگون طبقه بندي كرد. برخي براساس
سبب شناسي؛ برخي براساس ادراكي وتعدادی دیگر براساس جنبش شناسي تقسيم
مي كنند.
در طبقه بندي براساس سبب شناسي؛ اختلالات صوتي را ميتوان به دو دسته:
1- عضوي: كه شامل بد آوايي و بي آوايي بدليل ضايعات بافتي يا بيماريهاي
عصبي شناخت.
2- روانزاد: كه شامل صوت ناهنجار در اثر سايكو نوروز ؛
اختلالات شخصيتي يا الگوي هاي نادرست تقسيم كرد .
در طبقه بندي براساس ديدگاه ادراكي اختلال دريك يا تعدادي از مؤلفه
ها ي صوت شامل زيروبمي بلندي وكيفيت وجوددارد.
درطبقه بندي جنبش شناسي به دوبخش عمده پركاري وکم کاری صوتي تقسيم مي
شود علائم اختلالات صوت شامل مواردزيراست:
1-گرفتگي صوت
2- نفس آلودگي صدا
3- خستگي صوتي
4- كاهش دامنه آواسازي
5- بي صدایی
6- قطع زيروبمي ياصدای زيرنامناسب
7- آواسازي توام باتلاش
وكوشش
8 - لرزش
4-اختلالات زبانيlanguage disorder
ازجمله اختلالات زباني آفازي است .آفازي درسه فراينددرك زبان فرمول
بندي زبان و يا هر دواختلال بوجود مي آيد.
آفازي دراثر آسيب به مناطق مختلف مغزي درنيمكره چپ به علل مختلف مانند
تصادف سكته مغزي تروما وغیره بوجود مي آيد آفازي براساس منطقه اي كه
آسيب ديده تقسيم بندي شده است وشامل انواع زيراست
1- آفازي ورنيكه
2- آفازي بروكا
3- آفازي انتقالي
4- آفازي ترانس
كورتيكال حسي
5- آفازي گلوبال
6- آفازي ترنس كوتيكال حركتي
وبراساس نوع آفازي ممكن است علائم زير ديده شود:
پارافازيا - اختلال
تكرار - اختلال درخو ندان ونوشتن – اختلال دردرك وبيان - اختلال
درناميدن
5-اختلالات تشديدresonance disorder
تشديد زير مجموعه كيفيت صوت است در اختلالات تشديد دراثر اختلال در
عمكرددريچه كامي- حلقي به علل مختلف فرايند تشديد به درستي انجام نمي
شود دو به عبارت ديگر توازن خيشومي – دهاني بهم خورده است.انواع
اختلالات تشديدعبارتند از
:
1- خيشومي شدگي بيش ازحد : تشديدبیش ازحد هوا
درحفره بيني كه ممكن است همراه با خروج هوا ازبيني باشد يا نباشد.دراين
حالت ممكن است براي جلوگيري از خروج هوا درپرده هاي بیني حركات انقباضي
ديده شود.
2- خيشومي کمتراز حد :تشديد صداهاي خيشومي درحفره بيني يا
صورت نميگيرد يا بسيار كم است .
3- مختلط: به علت اتصال حفره هاي بیني
وانسداد درقسمت خلف يا قدام بیني هردوحالت خيشوم شدگي وجوددارد.
6-اختلالات توليدي Articulation disorder
اختلالات توليدي مشخصا ً بيش از هر نوع عارضه گفتاري وقت وتوجه آسيب
شناسان گفتار را به خود مشغول ميكند و تقريبا
80 درصد موارد اختلالات
گفتاري را تشكيل ميدهد. اينگونه افراد درتوليدو بيان همخوانهاو واكه ها
مشكل دارندوبه صورت هاي زير بيان می شوند
1- حذف :يعني يكي ازهم خوانها را حذف ميكنند.
2 -
خرابگويي : دراين نوع خطا گوينده به جاي واج هدف يك صدا ي غيرمشخص
توليدمی نمايد.
3 - اضافي :دراين حالت يك
صدا يا هجا ی نابجا را وارد واژه يا هجاي اصلي مينمايد .
4- جانشيني : دراين گونه خطاها
گويند يك واج استاندارد به غلط جانشین واج هدف ميكند .
اختلالات توليدي به علتهاي زير ممكن است بوجود آيد
:
علل كاركردي: يعني براثر توانيهاي حسي بوجود ميآيد
علل محيطی
علل عضوي :مثل عقب ماندگي- ناشنوايي -اختلات عصبي - عضلاني
در برخورد با بيمار دچار اختلال
تکلم بايد به اين موارد توجه کرد:
1- چپ دست يا راست دست بودن فرد
2- نحوة تکلم بيمار قبل از بيماري
3- وضعيت سواد و اطلاعات عمومي بيمار
4- وجود اختلال شنوايي
5- وضعيت دندانها
6- همراه بودن با ساير علايم عصبي
عوامل بهبودي در اختلالات تکلم عبارتند از:
1- سن بيمار: هرچه سن بيمار کمتر باشد شانس بهبود زيادتر است
2- وسعت ضايعه: هرچه ضايعه محدودتر و کوچکتر باشد شانس بهبود بيشتر
است.
3- بيمايهاي زمينه اي - برخي از کودکان در دوران فراگيري گفتار, به
نارواني هاي طبيعي مبتلا مي شوند که در صورت برخورد مناسب از سوي
والدين و اطرافيان, اين ناروانيهاي طبيعي خود به خود بر طرف مي شوند.
بهترين نوع واکنش به نارواني هاي طبيعي گفتار کودکان, بي توجهي آگاهانه
از سوي والدين است, به نحوي که کودک متوجه نارواني هاي گفتارش نشود.
-
-
دادن تذکرات اصلاحي نظير: آرام صحبت کن, فکر کن بعد حرف بزن, عجله نکن,
و غيره باعث آگاه شدن کودک از وجود مشکل شده باعث اضطراب و نگراني کودک
مي شود و نارواني هاي وي را تشديد مي کند.
-
- عوامل متعددي مي توانند
نارواني هاي گفتاري کودکان را تشديد نمايند. سرعت گفتاري زياد والدين و
عجلة آنها در صحبت کرد باعث شديدتر شدن مشکل گفتاري کودک مي گردد.
-
-
وجود اضطراب و تنش در محيط خانواده باعث ناامني عاطفي کودک شده و
نارواني هاي گفتاري وي را افزايش مي دهد.
-
- عصبانيت, خستگي, ناراحتي,
ترس, نگراني کودک و تنبيه وي, نارواني هاي گفتاري کودک را تشديد مي
کند.
-
- در صورت بروز واکنش هاي مناسب از سوي والدين و اطرافيان,
نارواني هاي گفتار کودک بعد از گذشت 6-2 ماه بدون نياز به درمان خاصي
برطرف مي شود.
-
- در صورت بروز نارواني در گفتار کودک, در اولين فرصت با
يک آسيب شناس گفتار و زبان مشورت نماييد.
-
- وجه تمايز نارواني هاي
طبيعي و غيرطبيعي در نوع ويژگيهايي است که فرد مبتلا به آن از خود نشان
مي دهد.
-
مهمترين تفاوت بين نارواني طبيعي و غير طبيعي, تکرار زياد
صداهاي کلمات به ويژه صداهاي اول کلمات, کشيده گويي, قفل شدن کلام, و
انقباضهاي عضلاني و حرکات اضافه در بدن فرد مبتلا مي باشد.
-
- لکنت يکي
از انواع نارواني هاي غير طبيعي گفتاري است که فرد مبتلا به آن در حين
گفتار دچار گيرهاي شديد, تکرارهاي فراوان, مکث هاي طولاني, کشيده گويي
و حرکات اضافه مي شود که وي را از صحبت کردن منصرف مي کند.
مراجع:
1-http://rahino.blogfa.com/archive.aspx
http://www.roshd.ir/-2
شناخت انواع صدا های گفتاری:
صدا های گفتاری براساس شیوه تولید به چهار دسته تقسیم می شوند.
1- صدا های خیشومی یا nasal مانند صدا های/m/و/n/
مشخصات واج /m/: واکدار -خیشومی -دولبی وپیوسته
وضعیت قرارگیری اندام های گفتاری: لبها بسته
زبان :خنثی
جریان
بازدم:ازبینی
حفره بینی:باز
تار آواها مرتعش
مشخصات واج/n/: واکدار،خیشومی،زبانی-لثوی،پیوسته
آرواره :کمی پایین
زبان:نوک زبان به سمت لثه
لب:خنثی
جریان
بازدمی:ازبینی حفره بینی:باز
تارآواها:مرتعش وکناره های زبان در تماس
با دندانهای آرواره بالا
2- صداهای انسدادی :شامل صدا های/p/،/b/،/t/،/d/،/k/،/g/
مشخصات واج /p/: بی واک -دولبی ،انسدادی
آرواره :کمی پایین،زبان:نوک زبان خنثی،لبها:بسته،جریان بازدمی:ازدهان
حفره بینی:بسته،تارآواها:ساکن
مشخصات واج /b/: واکدار - دولبی وانسدادی بقیه موارد مانند صداهای
/p/است
مشخصات واج /t/: بی واک - زبانی- لثوی ،انسدادی
مشخصات واج /d/: واکدار - زبانی- لثوی ،انسدادی
در صدا های /d/و/t/آرواره کمی پایین ،لبها :کمی باز ،نوک زبان بلند شده
ودر تماس با سه تیغ لثوی وپشت دندانهای آرواره بالا قرار می گیرد.کناره
های زبان در تماس با آرواره بالا جریان بازدم:دهانی، حفره بینی :بسته،
تار آواها برای صدای /d/ مرتعش وصدای /t/ ساکن است
مشخصات واج /k/: بی واک - کامی- انسدادی
مشخصات واج /g/: واکدار - کامی- انسدادی
آرواره :کمی پایین ،لبها:در وضعیت خنثی،نوک زبان:پایین ومجاور دندانهای
پیشین،آرواره پایین:قسمت خلف زبان بالارفته وبا خلف نرم کام تماس پیدا
می کند .هوا موقتا ً در پشت زبان وفرم کام فشرده شده وپس از فشرده شدن
تست خلفی زبان ناگهان پایین می آید وهوا فشرده شده رها می شود.جریان
بازدم :از دهان وحفره بینی :بسته وتار آواها برای /k/ مرتعش و/g/ غیر
مرتعش
صدای/ق/:انسدادی ،چاکنایی،واکدار
وضعیت اندامهای گفتار:آرواره کمی پایین، ،نوک زبان به پشت دندانهای
پایین وعقب زبان به انتهای نرم کام وزبان کوچک برخورد کرده ولبها در
حالت خنثی ، حفره بینی:بسته وجریان بازدم از بین زبان وزبان کوچک خارج
شده تار آواها مرتعش است.
3-آواهای سایشی:مانند /h/،/f/،/v/،/s/،...
مشخصات صدای /h/: چاکنایی،بی واک،سایشی وبدون جفت
آرواره کمی پایین، لبها :خنثی،زبان:آرام ورها،جریان بازدم دهانی ،حفره
بینی:بسته تار آواها در حالت ساکن
مشخصات صدای/f/،/v/
صدای/f/:بی واک ،لبی- دندانی،سایشی،پیوسته
صدای/v/:بی واک ،لبی- دندانی،سایشی،پیوسته
آرواره کمی بالا رفته تا با حرکت لب پایین تطابق داشته باشد .لب پایین
در تماس با لبه دندان پیشین قرار می گیرد،زبان:در وضعیت خنثی،جریان
بازدم:با فشار از میان دندانهای پیشین،لب بیرون رانده می شود،حفره
بینی:بسته ،تار آواها برای صدای/f/ غیر مرتعش برای صدای /v/ مرتعش
مشخصات صدای/s/،/z/
صدای/s/: واکدار ،زبانی- لثوی،سایشی،پیوسته
صدای/z/: بی واک ،زبانی- لثوی،سایشی،پیوسته
آرواره کمی پایین، لبها :در وضعیت خنثی ،نوک زبان تا حدود سطح خلفی
دندانهای پیشین آرواره بالا بی آنکه با دندانها تماس داشته باشد ، تنه
زبان شیار پیدا کرده با دندانهای آسیا بزرگ بالا تماس می یابد ،جریان
بازدم:با فشار از فاصله بین نوک زبان ودندانهای پیشین بیرون فرستاده
وسایش ایجاد می شود ،حفره بینی:بسته ،تار آواها برای صدای/z/ مرتعش
برای صدای /s/ ساکن است
مشخصات صدای /ش/و/ژ/
صدای/ش/: بی واک ،زبانی-کامی،سایشی
صدای/ژ/:واکدار ،زبانی-کامی،سایشی
آرواره کمی پایین لبها به جلو برآمده و حالت گرد دارد،نوک زبان به سمت
سه تیغ لثوی به سمت بالا متمایل است ، تنه زبان تشکیل شیار می دهد
کناره زبان در تماس با دندانهای خلفی آرواره بالا است جریان بازدم:از
شیار وسط نوک زبان وکام از پشت سه تیغ لثوی به بیرون فرستاده می
شود،حفره بینی:بسته ،تار آواها برای صدای/ژ/ مرتعش برای صدای /ش/ غیر
مرتعش است.
مشخصات صداهای برسایشی شامل صدا های /چ/و/ج/
صدای/چ/: بی واک ،زبانی-کامی،مرکب
صدای/ج/:واکدار ،زبانی-کامی،مرکب
مشخصات وضعیت قرارگیری اندامها
آرواره کمی پایین لبها کمی گرد تر از حالت مربوط به صدای /d/و/t/زبان:
،نوک زبان عقب تر از حالت مربوط به /s/و/ژ/، تنه زبان تشکیل شیار می
دهد وکناره زبان با کناره خلفی دندانهای آرواره بالا در تماس است جریان
بازدم:از فاصله کوچکی بین زبان وخلف سه تیغ لثوی تشکیل می شود بیرون می
رود ،حفره بینی:بسته ،تار آواها برای صدای/چ/ غیرمرتعش برای صدای /ج/
مرتعش است
صدای/خ/:سایشی ،زبانی،کامی،واکدار
وضعیت اندامهای گفتار:آرواره پایین، ،نوک زبان پایین پشت دندانهای
پایین وعقب زبان به سمت بالا وبه انتهای نرم کام نزدیک می شود وهوا به
آرامی از بین آن خارج می شود، حفره بینی:بسته تار آواها مرتعش است.
4- صدای روان یا غلتان : شامل /r/و/l/
صدای/l/:واکدار ،جانبی (کناری)،زبانی- لثوی،پیوسته
آرواره کمی پایین، لبها :در وضعیت طبیعی یا کمی گرد ،نوک زبان در تماس
با تیغ لثوی،کناره های زبان پایین آمده ودر تماس با دندانهای آرواره
بالا نیستند جریان بازدم:در کناره های زبان بیرون فرستاده شده ، حفره
بینی:بسته ،تار آواها مرتعش است.
صدای/r/:واکدار ، زبانی- لثوی،لرزشی،پیوسته
آرواره کمی پایین، لبها گرد ،نوک زبان رو به بالاوخلف سه تیغ
لثوی،کناره های زبان در تماس با دندانهای بزرگ آرواره بالا ،جریان
بازدم:دهانی ، حفره بینی:بسته ،تار آواها مرتعش است.
صدای/ی/:واکدار ، زبانی-کامی،غلتان با لغزش
آرواره کمی پایین، لبها :در حالت خنثی ،نوک زبان در مجاورت قاعده
دندانهای پیشین لب پایین تنه زبان خمیده به جلو ،کناره های زبان در
تماس با دندانهای بالا جریان بازدم:از میان دندانها وکام به بیرون
فرستاده می شود ، حفره بینی:بسته ،تار آواها مرتعش است.
مراجع:
1- ماهیت ودرمان اختلالات تولیدی نویسنده جان پی جانسون ترجمه بهرام
شاهی
2- بررسی آوایی زبان فارسی نویسنده دکتر ثمره
سیستم
موثر یا عمل کننده گفتاری :
عضو محیطی موثر گفتاری
مسئول رسیدگی به مکانیزم های تنفسی - آواسازی - تشدیدی و تولیدی یا تلفظی است
. عضو محیطی مسئول تدارک جریان هوای گفتاری تولید و تغییر تن حنجره ای و ایجاد
اصوات اضافی گفتار است فرمول بندی - کیفیت - ساختار نهایی و روند انتقال
گفتار تماما بستگی به صحت عمل سیستم موثر گفتاری دارند . الیاف و مراکز عصبی مربوطه
مسئول انتقال فرامین حرکتی مناسب به عضو محیطی به منظور خلق گفتار است که در بخش
وابران منتقل کننده گفتاری به شرح آنها پرداختیم . و اینک عضو محیطی عمل کننده
گفتاری را مختصرا شرح می دهیم .
1- عمل
کننده گفتاری تنفسی :
این بخش مسئول ایجاد و
تنظیم حجم هوای تنفسی و ریتم آن در خلال پروسه گفتار است و شامل قسمتهای زیر است :
الف - گذرگاه یا لوله تشکیل
شده از حفرات دهان - بینی - حلق - حنجره - نایژگها و درآخر خانه های ششی ریتن
می باشد.
ب - قالب استخوانی شامل
استخوان بندی سرو صورت - سینوسها - قفسه صدری - کمربند - شانه و لگن است .
ج - عضلات تنفسی متشکل از
عضلات دمی و بازدمی و عضلات پوسچرال که در یک وضعیت متناسب حالت آئرودینامیک قفسه
صدری را جهت آسان شدن حرکت مجموعه گنبد توراکس در فضا حفظ می نمایند .
الگوی
صحیح تنفس :
الگوی تنفس درست در عمل
دم با انقباض عضلات سینه و اتساع عضلات شکم همراه بوده و در عمل بازدم عکس آن می
باشد . سیستم تنفسی حداقل دو نوع هوا ایجاد می کند یکی هوای نباتی یا حیاتی دیگری
هوای گفتاری است . تنفس نباتی در کودکان زیر شش ماهه بیشتر از راه بینی انجام می
شود و یک الگوی دیافراگمی شکمی است سیکل آن سطحی و تواتر آن بالاتر است پس از شش
ماهگی الگوی پیچیده تری پیدا می کند سیکل آن عمیق تر شده و تواتر آن آرامتر است در
ضمن دیافراگم و قفسه صدری در ایجاد آن دخالت بیشتری دارند . در این تغییر الگوی
تنفسی که از حالت نباتی به گفتاری و یا از وضعیت شکمی به سینه ای و همچنین جریان
هوا از بینی به جریان آن از دهان و از سطحی و سریعتر به عمقی و کندتر مبدل می شود
حتما کنترل و نگهداری عصبی یا مغزی لازم است . بیشتر جوابهای مربوط به فعالیتهای
تنفس هنگام گفتار توسط سیستم احشایی - تشکیلات مشبک واقع در ناحیه بصل النخاع صورت
می گیرد . به این ترتیب که فعالیتهای دمی مربوط می شود به هسته مشبکی دیو سلول و
فعالیت بازدمی به هسته پاروی سلولار سیستم احشایی اختصاص پیدا می کند . در ضمن گفته
می شود که در هر مرحله دم در موقع گفتار فرمان حرکتی که برای عضلات دمی بازدمی
سیگنالهایی جهت شل شدن دریافت دارند .
تطابق
تنفسی در گفتار :
یکی از مختصات ویژه
دستگاه تنفس این است که در این سیستم بخوبی قادر است تا پروسه گفتار را تحمل نماید
. در هنگام تنفس آرام ( نباتی ) مدت زمان دم اندکی کمتر از زمانی است که برای بازدم
صرف می شود . ضمنا در زمان استراحت تنفس سطحی کمتر از زمانی است که برای بازدم صرف
می شود . در ضمن در زمان استراحت تنفس سطحی اما سریعتر است . همچنین کار
مکانیکی ابتدا توسط عضلات دم انجام می پذیرد . یکی از مهمترین عامل اساسی
ومحرک سیستم اعصاب که سوییچ تنظیم تنفس را به کار می اندازد جمع شدن میزان
co2 در خون است که مرکز دم در بصل النخاع را تحریک می
کند سپس با افزایش مجددco2 مرکز بازدم فعال شده و به
طور رفلکی فعالیت مرکز دمی را مهار می کند . هوای موجود در ریه ها بدو طریق می
تواند خارج شود یا توسط انقباض فعالیت عضلات بازدمی یا به دلیل رها شدن یا انبساط
ساده عضلات دمی و خاصیت بازگشتی الاستیکی قفسه صدری .
به علت پایین آمدن میزانco2 هنگام بازدم سطح اسید وز
نیز کاسته شده و مجدد با افزایش تجمع co2
سیستم دم زدن فعال می شود و این سیکل همچنان ادامه دارد .
در هنگام صحبت کردن فعالیت
تنفسی یک پاسخ ساده به تحریکات داخلی - به طور مثال نیاز متابولیک بدن نیست بلکه
بیشتر یک فعالیتی است از روی عادت که به علت افزایش نیاز متابولیک بدن نیست بلکه
بیشتر یک فعالیتی است از روی عادت که به علت افزایش قابل ملاحظه فعالیت عضلات قفسه
صدری و همچنین تراکم هوا در زیر مدخل حنجره می باشد . از آنجاییکه شرایط مذکور
فعالیت تنفسی را موجب می شوند . افزایش تبادلات هوا در حین صحبت کردن چیز غیر
منتظره و شگفت آوری نخواهد بود لیکن چگونگی انجام این افزایش ریتم تنفسی در خلال
گفتار جالب توجه می باشد . یعنی فقط هنگام سخن گفتن است که تنفسی آرام ولی متناوب
اتقاق می افتد این حالت در هیچ وضعیت دیگری ملاحظه نمی شود مثلا ریتم تنفس
بطور جدی کاهش می یابد بدین نحو که دم به آرامی تشدیده شده و در مرحله بازدم هوای
بلعیده شده بسیار به آهستگی بیرون رانده می شود هنگام سخن گفتن جهت تطابق تنفسی شخص
تحمل زیادی از خود بروز می دهد یعنی چنانچه در حالت عادی شخص بخواهد ریتم تنفسی خود
را تغییر دهد . در مدت کوتاهی علائم پاتولوژیکی مانند سرگیجه - حواس پرتی - سردرد -
خستگی و سایر علائم مرضی در شخص ظاهر می شود درصورتی که هنگام سخن گفتن که ریتم
تنفس و کیفیت آن تغییر می کند . در صورتی که یک کودک سه ساله ممکن است ساعتها بدون
انقطا صحبت کند و هیچ آموزش و آمادگی قبلی جهت تطابق تنفسی نیز لازم نباشد . این
چنین تطابق تنفسی پایدار هنگام سخن گفتن بایستی زیر نظر سیستم مرکزی اعصاب باشد تا
از طریق نفوذ بر روی سیستم اتونوم که رشته های عصبی مختلفی به جشم کاروتید می فرستد
صورت پذیرد .
سیستم
حسی یا هشدار دهنده گفتار :
سیستم های دستگاه گفتار
مسئولیت اساسی آنها کنترل خود بخودی آنچه بیان شده و همچنین چگونگی وقوع سمبل های
گفتاری با استفاده از سیستم هشدار دهنده است تا در هر لحظه خطای احتمالی سمبلهای
کلامی گفتاری را تصحیح نماید . اثر کنترلی و هشداری این سیستم شامل جنبه های آوایی
- تلفظی - سرعت و ریتم پروسه گفتار نیز می شود . در حقیقت نتیجه عملکرد آن درک
گفتاری درونی شخص است . این سیستم فونکسیون خود را از طریق دو مدار عمده فید بکی حس
سطحی و حس عمقی و یک مدار جبرانی حس بینایی اعمال می کند . سیستم حس سطحی یا
اکستروسپتیو شامل فیدبک شنوایی و فیدبک لمسی است و سیستم حسی عمقی یا پروپریوسپتیو
شامل اجسام گلژی و یا چینی است که در ضخامت اوتار عضلات و مفاصل به عنوان سوپاپ
اطمینان از کشش و فشار بیش از حد به آنان جلوگیری می کند . مدار جبرانی بینایی که
عمدتا جنبه درمانی داشته و توسط متخصص گفتار درمان از آن استفاده می شود . عضو
محیطی مسیر عصبی و مراکز تلفیقی مربوط به حس شنوایی و بینایی را در بخش های مربوط
به تفصیل بیان شده و اینک به شرح کنترل فیدبکی حس لمس سطحی و عمقی می پردازیم .
منابع
حسی مربوط به تولید گفتار :
گیرنده های حسی که به گفتار
مربوط هستند عمدتا در حفره دهانی و سیستم تنفسی پراکنده اند و بر حسب اینکه عامل
تحریکی آنان مکانیکی یا شیمیایی باشد به دو گروه گیرنده های مکانیکی و شیمیایی
تقیسم می شوند :
الف - گیرنده های مکانیکی یا
مکانورسپتورها که با انواع مختلفی از محرکهای مکانیکی که در اثر تماس زبان باکام و
دندانها و یا حفره حقیقی دهان به دست آمده و موجب شده یک جریان دیپلاریزاسیون
در طول فیبرهای عصبی می شود پاسخ می دهند .
ب - گیرنده های شیمیایی یا
کمورسپتورها که مربوط به حس چشایی می شوند در کنترل گفتار نقش زیادی ندارند . به
عبارت دیگر حس عمومی حفره دهانی عمدتا از طریق الگو و شدت تحریک عصب حسی تامین می
گردد نه از راه تحریک گیرنده های حس ویژ ه - بیشتر مخاط دهانی و خصوصا سطح زبان
توسط انواع مختلفی از گیرنده های مکانیکی تامین می شود . این گیرنده ها ممکن است
بصورت انشعابات آواد و یا کپسول دار با جسمک های مختلف باشند . که در این تقیسم
بندی بیشتر جنبه عملکردی آنها در کنترل حس گفتار مد نظر می باشد . انشعابات آزاد و
مخصوصا آنهایی که سطحی تر واقع شده اند بیشتر مسئول حس عمومی اند . اما انتهای
کپسول دار تخصصی تر بوده و از طرافت بیشتری برخوردار ند . انشعابات آزاد که به صورت
فیلامنت های ظریف از یک فیبر عصبی منشعب می شوند بر روی مناطق مجاور که به انتهای
یک فیبر عصبی دیگر مربوط است . انتهای کپسول دار ممکن است مسئول دریافت درجات
مختلفی از حس فشار باشند و احتمالا نقش مهمی در هماهنگی حسی حرکتی مربوط به گفتار
دارند . گیرنده های مکانیکی دارای انواع مختلف بوده که در عضلات مربوط به
گفتار کپسول مفصلی تمپورومندیبولار و رباط دور دهانی پراکنده اند . گیرنده هایی که
در رباط دور دندانی قرار گرفته اند نیز به عنوان گیرنده های پریودنتال معروفند که
به صورت فیلامنت های ظریف بوده و مسئول لمس مختصر می باشند . این گیرنده ها در
کنترل میودینامیکی گفتار نقش مهمی دارند .
گیرنده های دوک عضلانی در
تمامی عضلاتی که به نحوی به گفتار مربوط می شوند از جمله عضلات حلق نیز پراکنده اند
و گفته می شود که با عضلات مربوط به اندامها و عضلات تثبیت کننده پوسچر بدن دارای
یکنوع فعالیت رفلکسی کششی می باشند . از این جهت گیرنده های دوک عضلانی مانند
گیرنده های پریوونتال در کنترل میودینامیکی گفتار نقش مهمی دارند .
1- انشعابات اولیه که
معمولا به هر فیبر عضلانی یک انشعاب نوع اول وصل می شود این انشعابات که در قسمت
مرکزی فیبر قرار داشته و معمولا بدور هر دو نوع فیبر عضلانی نوع اول و دوم بصورت
مارپیچ حلقه می زند قطر آنها زیادتر بوده و قدرت هدایت عصبی آنها نیز بیشتر است .
2- انشعابات ثانویه این
انشعابات عصبی معمولا به بیش از یک فیبر عضلانی متصل می شوند و اغلب بدور فیبرهای
عضلانی نوع دوم می پیچند علیرغم اینکه بدور فیبرهای عضلانی نوع اول تابیده شده اند
!
بر اثر وضعیت آناتومیکی
انشعابات اولیه عصبی که در قسمت مرکزی یا غیر انقباضی فیبرعضلانی استقرار یافته اند
. همچنین این انشعابات بیشتر به درجه کشش مرکزی و تغییرات کششی مربوط می شود . این
دو نوع پاسخ استاتیکی و دینامیکی انشعابات نوع اول رل مهمی در کنترل تولید گفتار
دارند . انشعابات ثانویه نیز همین نقش را با درجه کمتری دارند . ضمنا انشعاب دیگری
از طریق یک نورون رابط به سمت عضلات آنتاگوئیست می رود . اظهار نظر شده است که در
یک چنین قوس رفلکسی نیز از طریق اعصاب مغزی بطرف عضلات مسئول گفتار روانه می شود
.این چین فعالیت رفلکسی به صورت اتوماتیک در مراکز پایین هماهنگ کننده مغزی یعنی
مخچه صورت می گیرد . به علت اینکه ایمپالسهای اولیه از طریق فیبرهای قطور با سرعت
هدایت سریع و تک سیناپسی به سمت نورون محرکه هدایت می شوند . قوس رفلکسی بسیار سریع
عمل می کند . لذا چنین سرعت عملی برای کنترل حرکات سریع در تولید گفتار بسیار مهم
می باشد .
توزیع
منابع حسی د رحفره دهانی :
مطالعات نشان داده که
گیرنده های حسی که راجع به آنها مطالبی بیان شده بطور یکنواختی د رحفره دهانی پخش
نشده اند به عبارت دیگر از میزان توزیع گیرنده های حسی بخصوص لمس هر چه به عقب دهان
پیش می رود کاسته می گردد. نوک زبان دارای بیشترین مقدار گیرنده های حسی اعم
از لمس و فشار می باشد در ضمن توزیع دوکهای عضلانی در قسمتهای مختلف عضلات زبان نیز
به یک اندازه نیست . همچنین در قسمت میانی و ثلث قدامی عضله طولی فوقانی زنان
دوکهای بیشتری وجود دارد . و در قسمت میانی نزدیک به خط طرفی عضلات عرضی زبان
دوکهای زیادتری ملاحظه می شود . به عبارت دیگر قسمتهایی از عضلات مربوط به گفتار که
نقش بیشتری در ادای اصوات ظریف و تلفظات پیچیده مانند حرف ( س ) دارند دارای
دوک عضلانی بیشتری می باشند . ضمنا دو سوم قدامی زبان در تلفیق دو حس لمس سطحی و
عمقی از اهمیت ویژه ای برخوردارند . در تحقیقاتی که در اثر تحریک الکتریکی قشر مغز
صورت گرفته دیده شده است که انتهای قدامی زبان و لب دچار انقباضاتی شبیه به
انقباضات گفتاری شده است . لیکن در نیمه خلفی حفره دهانی چنین اتفاقی پیش نیامده و
این قاعدتا بدلیل تامین حسی بیشتر است که نقش قسمت قدامی حفره دهانی را کنترل حرکات
ظریف و تلفظ کلمات پیچیده ممکن می سازد .
هماهنگی
حسی حرکتی :
اهمیت
کنترل فیدبک حس در تولید گفتار :
این مطلب قابل توجه است که
سیستم عصبی مرکزی چگونه از طریق سیستم حسی - حرکات را کنترل می نماید . در واقع
هنوز بطور کامل اهمیت اثر فیدبکی بخش حسی برای کنترل و هماهنگی سیستم حرکتی شناخته
نشده است . اما محققان نشان داده اند که یک ارتباط تنگاتنگ بین ایمپالسهای وارده از
طریق فیبرهای حرکتی و پاسخهای مناسب و مساوی از محیط وجود دارد و به این صورت نیز
منابع حسی یک اطلاعات مستمر از وضعیت و سرعت سیر ایمپالسها در ارگانهای صوتی را در
اختیار سیستم عصبی مرکزی قرار داده و آنرا قادر به تلفیق اطلاعات وارده از گیرنده
های مختلف عضو گفتاری میسازند .
انواع
مختلف سیستم فیدبکی در گفتار :
دو مدار عمده سیستم فیدبکی حسی
در گفتار وجود دارد یکی سیستم حس سطحی یا اکستروسپتیو و دیگر ی سیستم حس عمقی یا
پروپریوسپتیو که هر دو در کنترل میو دینامیکی گفتار دخالت موثری دارند . بخش اول
یعنی اکستروسپتیو شامل فیدبک شنوایی و فیدبک لمسی است . فیدبک شنوایی توسط ارتعاش
هوا و انتقال آن از طریق استخوانچه های گوش و تبدیل آن به ایمپالسهای شنوایی است و
فیدبک حسی نیز از طریق برخورد زبان با کام تامین می شود . بخش دوم مدار یعنی سیستم
حسی عمقی از طریق کنترل میزان فشار در گیرنده های واقع در دوک عضلات و مفاصل مربوط
سیستم گفتار اطلاعات را مخابره می کند .
سیستم
لمس :
گیرنده های موجود در
مدار لمسی آنطور که بیان شد شامل انشعابات آزاد و کپسول دار فیبرهای حسی است که در
حفره دهانی پراکنده اند و عمدتا از طریق اعصاب مغزی انتقال می یابد و قبل از رسیدن
به قشر مغز در طول تنه دماغی سیناپسهایی در مسیر آنها وجود دارد . اضافه بر سیستم
قشری بیشتر الیاف آوران از حفره دهانی به طرف مخچه سرازیر می شوند که احتمالا مخچه
را در عمل هماهنگی و کنترل سیستم حسی گفتار سهیم می سازند .
سیستم
حس عمقی :
اعضای گیرنده ای که در سیستم
صوتی مسئول عمل فیدبکی حس عمقی هستند د ردوک عضلات و مفاصل مربوط به گفتار مستقر
بوده و نوع بخصوصی از جسمک بنام گلژی می باشند این گیرنده ها به عنوان یک
سوپاپ اطمینان از کشش بیش از حد عضلات جلوگیری می کنند . فعالیت فیوز موتور صادره
از قشر مغز نقش مهمی در کنترل میودینامیکی گفتار دارد و این اثر را از طریق تامین
یک طول مناسب بطور انعکاسی برای عضلات مسئول گفتار بدون توجه به حالتهای موضعی آنها
اعمال می کند .
اهمیت
ارتباط فیدبکهای مختلف در تولید گفتار :
بعضی از فیدبکها از دیگر ی
دارای اهمیت بیشتری هستند به عنوان مثال شنوایی از سایر زنجیره های فیدبکی مربوط به
گفتار مانند حس عمقی و سطحی لمس مهمتر است در مورد نقش سایر سیستمها ی فیدبکی
گفتار نیز تحقیقاتی شده است . در یک آزمایش بطور موقت توسط بی حس کنندهای موضعی
مسیر شاخه مندیبولار عصب تریجمینال را بی حس نموده و بدین طریق حس قسمت عمده حفره
دهانی و دو سوم قدامی زبان مختل می شود . د رضمن با اعمال اصواتی با دامنه
بسیار بالا فیدبک شنوایی را نیز از کار می اندازند در نتیجه در اثر مسدود شدن کانال
فیدبک لمس تغییرات فاحشی در آرتیکولاسیون یا تولید گفتار ایجاد می شود خصوصا در
مورد اصوات فشار ی مثل س یا ز از کار انداختن فیدبک شنوایی نیز عموما
باعث تغییراتی در شدت صوت فشار هوای حفره دهانی دیوریشن یا زمان تولید صوت و همچنین
فرکانسهای اصلی می شود .
نتیجه اینکه گر چه ممکن است
بعضی از فیدبکها از دیگری مهمتر باشد اما بهتر است بگوییم که اهمیت هر یک از
فیدبکهای حسی بستگی به نوع آرتیکولاسیون دارد مثلا در تولید اصواتی که احتیاج به
تماس عناصر تولید ی گفتار مثل تماس زبان با کام یا زبان با استخوا ن آلوئولار یا
لثه دارد فیدبک لمسی دارای اهمیت بیشتری است و یا در مورد ایجاد اصواتی که در آنها
عناصر تولید ی گفتار با هم در تماس نیستند ممکن است فیدبکهای شنوایی و یا
پروپرسپتیو بیشتر مورد استفاده قرار گیرند .
پیش
تنظیمی یا نقش منابع حسی د رپیشگیری از خطای تولید گفتار :
سیستم اعصاب شخصی که در
حال سخن گفتن است مرتبا می بایستی از مکانیزمهای فیدبی مختلف باتمام ظرفیت استفاده
کند که به نحو مناسب به سرعت و بطور دائم درستی و صحت انجام تلفظات خواسته شده و
آنچه دارد بیان می شود - رخ می دهد - یک سیستم هشدار دهنده به سرعت جهت تصحیح عمل
میودینامیکی وارد کارد شده تا خطا یا لغزش زبان را جبران کند . ارتباطات و اقدامات
عصبی مربوط به این اعمال قبل از انجام آنها به جریان می افتد . زمانی که شخص
در حال بیان مطلبی است که مکانیزم آن از پیش تهیه شده لیکن سیستم هشدار دهنده
مراکز فوقانی قادر به کنترل خطای احتمالی تلفظات ناخواسته نیست و به جای آن سعی
دارد از حرکات شلاقی یا تاکیدی دستها به منظور تسهیل و تصحیح گفتار خویش
استفاده نماید . تمامی این حرکات از شروع تا اتمام زمان کمتری نسبت به تحریکات لمس
و حس عمقی صرف می کند . ارتباط عصبی منابع حسی نیز مانند آنچه در مورد منابع حرکتی
بیان شد از قبل در تنظیم پروسه گفتار نقش دارند .این چنین مدار پیش تنظیمی نه تنها
در سهولت هشدار دهنده دخالت دارد بلکه توسط آن سیکل بسته کنترل فیدبکی حسی نیز
تسهیل می شود . این سیکل مسدود همچنین می تواند توسط عمل گیرنده های دوک عضلانی نیز
تسهیل شود . چنین دخالتی از سوی گیرنده های دوک عضلانی یا ماسل اسپیندل ها سیستم
مرکزی اعصاب را قادر می سازد بدون اینکه منتظر رسیدن یا بازگشت پیامها و اطلاعاتی
از سیستم حسی باشد کنترل حرکات مربوط به گفتار را تثبیت می نماید .
دسترسی به
قسمت مشاوره
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12 13
14
15
16 17
18
19
20.......next
