سکته مغزی و توانبخشی نوین

پایگاه اطلاع رسانی گفتار توان گستر ارائه دهنده کاملترین و جامع ترین اطلاعات توانبخشی گفتار درمانی کاردرمانی فیزیو تراپی اپتومتری شنوایی سنجی ارتوپدی فنی

عمولاً تصلب‌ شرايين‌ (آترواسكلروز) يا فشار خون‌ بالا. اين‌ موارد ممكن‌ است‌ منجر به‌ موارد زير گردد:
ترومبوز كه‌ در آن‌ جريان‌ خون‌ در اثر تنگي‌ يا بسته‌ شدن‌ يك‌ شريان‌ مسدود مي‌گردد.
آمبولي‌ كه‌ در آن‌ بخش‌ كوچكي‌ از رسوب‌ چربي‌ يا يك‌ لخته‌ خوني‌ كوچك‌ از يك‌ رگ‌ مبتلا يا قلب‌ به‌ مغز مي‌رود.
خونريزي‌ مغزي‌ كه‌ در آن‌ يك‌ رگ‌ خوني‌ مغز پاره‌ شده‌، به‌ بافت‌ مغزي‌ اطراف‌ خود خونريزي‌ مي‌كند.
پارگي‌ آنوريسم‌ يك‌ شريان‌ كوچك‌ مغز

مطالعات‌ حاكي‌ از آن‌ هستند كه‌ اين‌ امر ممكن‌ است‌ چنان‌ بر لخته‌ شدن‌ تأثير كند كه‌ احتمال‌ ترومبوز يا آمبولي‌ مغزي‌ را كاهش‌ دهد
اگر دچار انسداد شريان‌ كاروتيد باشيد، جراحي‌ مي‌تواند احتمال‌ سكته‌ مغزي‌ در آينده‌ را كاهش‌ دهد.
يك‌ سكته‌ مغزي‌ خفيف‌ ممكن‌ است‌ نشانه‌اي‌ زودهنگام‌ از حملات‌ شديدتر باشد. ناتواني‌ نسبي‌ در افرادي‌ كه‌ از سكته‌ مغزي‌ نجات‌ مي‌يابند، ممكن‌ است‌ ماه‌ها طول‌ بكشد.

يمارستان‌ها برنامه‌هاي‌ مداخله‌اي‌ زودهنگام‌ دارند. اگر دچار علايم‌ سكته‌ مغزي‌ شويد، فوراً به‌ نزديك‌ترين‌ بيمارستان‌ محل‌ زندگي‌ خود برويد.
آزمون‌هاي‌ تشخيصي‌ مي‌توانند شامل‌ بررسي‌هاي‌ آزمايشگاهي‌ مايع‌ نخاع‌ و خون‌، نوار قلب‌، اكوكارديوگرافي‌، سونوگرافي‌، آنژيوگرافي‌، سي‌تي‌اسكن‌ و راديوگرافي‌ سر باشند.
ممكن‌ است‌ بستري‌ شدن‌ در بيمارستان‌ براي‌ مراقبت‌ حاد لازم‌ باشد.
جراحي‌ براي‌ برداشتن‌ لخته‌ يك‌ شريان‌ مغز ممكن‌ است‌ لازم‌ باشد.
در بعضي‌ انواع‌ سكته‌ مغزي‌ از داروهاي‌ حل‌كننده‌ لخته‌ خون‌ استفاده‌ مي‌شود.
ممكن‌ است‌ مراقبت‌ پرستاري‌ در خانه‌ لازم‌ باشد.
‌ فيزيوتراپي‌، كاردرماني‌ و گفتاردرماني‌ در منزل و مراکز توانبخشی الزامی است .

استفاده از داروهاي‌ ضد انعقادي‌ براي‌ كاهش‌ احتمال‌ تشكيل‌ لخته‌لازم است .
استفاده از داروهاي‌ ضد پرفشاري‌ خون‌ در صورت‌ ابتلا به‌ فشار خون‌ بالا تحت نظر پزشک الزامی است .

اگر كنترل‌ عضلاني‌ شما از دست‌ رفته‌ باشد، کار درمان‌ به‌ شما كمك‌ خواهد كرد تا ياد بگيريد براي‌ به‌ دست‌ آوردن‌ مجدد مهارت‌هاي‌ پايه‌ مثل‌ خوردن‌، لباس‌ پوشيدن‌ و توالت‌ رفتن‌ از اندام‌هاي‌ آسيب‌ ديده‌ خود استفاده‌ كنيد.
پس‌ از يك‌ سكته‌ مغزي‌، تعبيه‌ سطوح‌ شيب‌دار به‌ جاي‌ پله‌ در ورودي‌هاي‌ منزل‌ و نيز دستگيره‌ در كنار وان‌ حمام‌ و دستشويي‌ها را مدنظر قرار دهيد.

در ابتدا ممكن‌ است‌ تغذيه‌ با استفاده‌ از لوله‌ معده‌ ضرورت‌ يابد و سپس‌ با گفتار درمانی بتوانيد از غذاهاي‌ صاف‌ شده‌، و يا معمولي‌ استفاده‌ كنيد. غذايي‌ را بخوريد كه‌ كم‌ نمك‌ و كم‌چربي‌ باشد.

اگر شما يا يكي‌ از اعضاي‌ خانواده‌تان‌ علايم‌ سكته‌ مغزي‌ را داشته‌ باشيد يا آنها را در فردي‌ ديگر مشاهده‌ كنيد. اين‌، يك‌ اورژانس‌ است‌!

بطور کلی سکته مغزی یک آسیب حاد مربوط به سیستم عصبی است که در آن ، جریان تامین کننده مواد مغذی و اکسیژن قسمتی از مغز قطع می شود.در نتیجه ، عملکرد عصبی ناحیه آسیب دیده مختل می شود.لازم به ذکر است قطع جریان خون معمولا در شریان ها اتفاق می افتد ، اما می تواند وریدها را نیز درگیر کند.سکته مغزی یک مساله اورژانسی پزشکی است که می تواند به آسیب موقتی عصبی و حتی مرگ منجر شود ، در صورتی که سریع و به موقع تشخیص و درمان نشود.

سومین علت مرگ و ناتوانی در دنیا است .به طور متوسط هر 45 ثانیه یک سکته مغزی اتفاق می افتد و هر سه دقیقه یک نفر را می کشد. از هر پنج مرگ ناشی از سکته مغزی ، دو مورد در مردان و سه مورد در زنان اتفاق می افتد.عوامل خطراین بیماری شامل افزایش سن ،افزایش فشارخون ، دیابت ، کلسترول بالا و سیگار کشیدن است . علائم این بیماری عبارتند از کرختی یا ضعف ناگهانی خصوصا در یک طرف بدن ، تکلم مشکل یا صحبت کردن نامفهوم ، اشکال در دید در یک یا هر دو چشم ، سرگیجه و فقدان تعادل ناگهانی ، کاهش یا از دست دادن هوشیاری ، درد قفسه سینه و تنفس کوتاه که سه علامت آخر ، بیشتر در زنان دیده می شود.

فشارخون بالا مهم ترین عامل خطر برای این بیماری است .البته این عامل قابل کنترل است .سایر عوامل خطر که قابل کنترل هستنتد ، به ترتیب شامل :

بیماری قلبی عروقی و کشیدن سیگار می باشد. سکته مغزی با فشارخون مستقیما ارتباط دارد، به این معنی که هنگام افزایش فشار خون ، خطر سکته مغزی نیز افزایش پیدا می کند . جنسیت تاثیری روی فشارخون ندارد و زنان با فشارخون بالا همانند مردان در معرض خطر سکته مغزی هستند.سن ، اثر فشارخون بالا را کمتر نمی کند.فشارخون بالا در سن 60 سالگی به اندازه همین مقدار در سن 40 سالگی خطرآفرین است. کاهش فشارخون ، احتمال سکته مغزی را به طور قابل ملاحظه ای کم می کند.فشارخون بالا از طرق زیر قابل کنترل است :

پیروی از یک رژیم غذایی سالم ، ورزش کردن به طور صحیح و ثبات وزن

شما می توانید خطر سکته مغزی را با اقدامات زیر کاهش دهید :

فشارخون تان را کنترل کنید : اگر اغلب اوقات فشارخون تان بالاست ، حتما به یک پزشک مراجعه کنید و از او درباره راه های کاهش آن سوال کنید. درمان فشارخون بالا، هم خطر سکته مغزی و هم خطر بیماری قلبی - عروقی را کاهش می دهد.

سیگار کشیدن را متوقف کنید: سیگار با افزایش خطر حمله مغزی مرتبط است .تحقیقات نشان می دهد که خطر سکته مغزی برای افرادی که دو تا پنج سال سیگار کشیدن را ترک کرده اند ، کمتر از آنهایی است که سیگار می کشند.

بطور مرتب ورزش کنید: محققان فکر می کنند که ورزش ممکن است قلب را قوی تر کند و گردش خون را بهبود بخشد.ورزش همچنین به کنترل وزن کمک می کند. افزایش وزن ، احتمال فشارخون بالا ،سفتی شریان ها ، بیماری قلبی و دیابت نوع دوم را افزایش می دهد.فعالیت فیزیکی مثل پیاده روی ، دوچرخه سواری ، شنا و گلکاری خطر سکته مغزی و بیماری قلبی-عروقی را کاهش می دهد.

غذاهای سالم بخورید: مواد غذایی را انتخاب و تهیه کنید که چربی ، اسیدهای چرب اشباع و کلسترول کمی دارند.

-دیابت تان را کنترل کنید: اگر دیابت تحت درمان قرار نگیرد ، می تواند به رگ های خونی سراسر بدن آسیب وارد کند و به آرترواسکلروزیس منجر شود.

-سریع و به موقع علایم و نشانه های خطر را به پزشک تان اطلاع دهید:

نشانه های خطر سکته مغزی شامل گزگز ناگهانی و بی علت و یا ضعف و کرختی یک طرف بدن ، سردرد شدید ناگهانی ، تاری دید ، اشکال در تکلم ،لغزش یا نداشتن تعادل است.گاهی اوقات یک حمله خفیف که فقط چند دقیقه طول می کشد که حمله ایسکمیک گذرا نامیده می شود، قبل از سکته مغزی اتفاق می افتد.

دانشمندان آمریکایی راهی را کشف کرده اند که به وسیله سلول های بنیادین مغز را وادار به ترمیم سلول های مرده خود پس از بروز سکته مغزی بکند

دانشمندان برای تحقیقات بیشتر از موش های صحرایی استفاده کردند و با کم کردن اکسیژن مغز، آنها را در معرض سکته مغزی قرار دادند، سپس با شبیه سازی یک گیرنده مغزی ، توانستند رشد سلول های بنیادین جدیدی را در مغز موش های صحرایی گسترش دهند و تا حدودی تاثیر شبیه سازی سکته مغزی را معکوس کنند.
قابل توجه است کشف جدید دانشمندان می تواند امکان درمان سکته مغزی را ممکن سازد و در این راه سلول های بنیادن نقش عمده ای را ایفا می کند.
استفاده از سلول های بنیادین نارس در این راهکار بسیار بد است زیرا این سلول های نارس القا شده سیستم امنیتی بدن را از بین می برد.

محققان آلمانی می گویند یک اختلال ژنتیکی عامل برخی سکته ها ی مغزی در افراد جوان است.

متخصصان می گویند یافته های فوق مربوط به گروه کوچکی از افراد است . نوعی بیماری به نام فابری زمینه ساز سکته مغزی است .

بیماری فابری بوسیله فقدان یا نقص یک آنزیم مورد نیاز برای پردازش روغن ها ، مواد مومی و اسیدهای چرب ، ایجاد می شود. این لیپید ها تا سطوح زیان آور در چشم ، کلیه ها ، سیستم عصبی و سیستم قلبی عروقی تجمع می یابند.

مبتلایان به بیماری فابری ممکن است به علت مشکلات کلیوی ، قلبی یا مغزی دچا رمرگ زودهنگام شوند.

اما می توان از طریق درمان جایگزین با آنزیم پیشرفت بیماری را کند کرد. افراد مورد مطالعه در این تحقیق دچار سکته مغزی شده بودند در حالیکه ریسک فاکتورهای این بیماری را نداشتند. مشخص شد تقریبا 5 درصد بیماران مردو دو درصد زنان حامل ژن مربوط به بیماری فابری بودند.
به گفته محققان این یعنی یک نفر از هر صد جوانی که دچار سکته مغزی می شوند ممکن است مبتلا به فابری باشند. در این بررسی سن متوسط مردان مبتلا به فابری برای ابتلا به سکته مغزی 38 و در زنان 40 سال بود.
در حالیکه سن متوسط دچار شدن به سکته مغزی در زنان و مردان بدون بیماری فابری 48 سال بود.
بنابراین بیماری فابری را می توان بعنوان یکی از علل مهم سکته مغزی در جوانان در نظر گرفت. لذا انجام تست های تشخیصی این بیماری در افراد بیمار حائز اهمیت است.

دانشمندان در نیویورک از یک ابزار منحصر به فرد تحریک الکتریکی برای احیای توان حرکت در بیمارانی که در اثر سکته مغزی از ناحیه پاها فلج شده‌اند، استفاده می‌کنند.

به گزارش سرویس بهداشت و درمان خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، در حال حاضر این سیستم توان بخشی عصبی موسوم به "NESSL300" فقط در مرکز پزشکی ویل در دانشگاه کورنل موجود است.

این وسیله به پای بیمار متصل می‌شود و دارای حسگرهایی است که تشخیص می‌دهند پای بیمار در هوا یا روی زمین است. سپس الکترودها تحریکات الکتریکی بدون درد را به اعصاب بیمار منتقل می‌کنند تا ماهیچه‌های پشت ساق پا فعال شده و طرز راه رفتن فرد دوباره اصلاح شود.

پزشکان این مرکز پزشکی همچنین نشان داده‌اند که این وسیله هماهنگی در راه رفتن، سرعت و جریان خود را بهبود بخشیده است . محققان می گویند مصرف نوعی داروی رایج که برای حملات قلبی به بیماران تجویز می شود،سبب کاهش خطر بروز سکته های مغزی می شود. این دارو که التپلاس نام دارد توسط شرکت جنه تک تولید می شود و تحت نام تجاری اکتیواس به بازار عرضه شده است. محققان می گویند بررسی های آنان نشان می دهد استفاده از این دارو سبب کاهش خطر حملات سکته مغزی می شود.

نارسائي تنفسي در بيماران عصبي- عضلاني از مهمترين و در عين حال كشنده ترين عوارض جانبي است كه در صورت عدم كنترل ميتواند منجر به شرايط جبران ناپذيري در بيماران گردد. روشهاي كمك تهويه مكانيكي در گذشته بيشتر مبتني بر دستگاههاي با فشار منفي بوده است كه بعلت حجم زياد محدوديت هاي شديد در حركت و جابجائي و نيز هزينه سنگين توام با توفيقات زيادي در درمان بيماران نبود. پس از اين عدم توفيق نگرش به سمت دستگاههاي غيرتهاجمي با فشار مثبت تغيير پيدا كرد. اين دستگاهها از طريق اتصالات مختلف بصورت غيرتهاجمي مي توانند به بيمار متصل گردند و شرايط تهويه اي بيماران را در حد قابل قبولي بهبود بخشد، با پيشرفت تكنولوژي روز به روز اين دستگاهها كوچك تر، كم صداتر و با قابليت هاي بيشتر و بهتري همراه گرديده و در طي مطالعات صورت گرفته منجر به بهبود كيفيت زندگي و افزايش طول عمر بيماران گرديده است.

درمانهای بازتوانی

روشهای متفاوتی از بازتوانی بوجود آمده است امروزه محرکهای الکتریکی عملکردی برای فعال کردن ماهیچه های فلج شده به کار میرود. محرکهای خاجی کاشتنی برای فعال سازی روند تخلیه ای ادرار و جلوگیری از بی اختیاری مورد استفاده قرار می گیرد. امروزه محرکهای خارجی و داخل دستی دست آزاد در دسترس می باشد. دستگاههای FES در بسیاری موارد با وسایل ورزشی همراه شده است و همچنین هندلهای دستی و دوچرخه برای جلوگیری از تحلیل عضلانی وجود دارند. اما شاید قانون بی مصرفی آموخته شده (learned non-use) مهمترین پیشرفتی باشد که در زمینۀ بازتوانی به آن دست یافته ایم و عبارت از این است که عدم فعالیت طولانی مدت باعث خاموش شدن مدارهای عصبی می شود.

از آنجا که بسیاری از بیماران نخاعی بهبود آهسته ائی دارند و به مدت طولانی غیر فعال می مانند مشخصاً مسئله بی مصرفی آموخته شده یکی از عوامل مهم ممانعت کننده در بهبود عملکردی است . چندین مطالعه حکایت از این مسئله دارد که بی مصرفی آموخته شده با تمرینهای شدید حتی پس از گذشت دهها سال از فلج شدن ماهیچه ها قابل برگشت است.

تاب و همکارانش نشان داده اند که بیماران بعد از سکته مغزی وقتی که مجبور به استفاده از بازوها شده اند توانستند بازتوانی خویش را باز یابند. به همین ترتیب درمانهای بازخود زیستی (Biofeedback) می تواند دست آوردهای خارق العاده ای را در بازتوانی داشته باشد. اما شاید بیشتر این بهبودیها در فعالیتهای حرکتی دیده شوند. براساس گزارشات werning تمرینهای فشرده ای که برای به حرکت انداختن بیمارانی که با ضایعات نخاعی انجام می شود باعث بازتوانی و برگردندان توان حرکتی می گردد و این حتی در مورد کسانی که پس از آسیب هرگز راه نرفته اند صادق است. تمرین دهنده های ربوتیک (Robotic) نیز برای چنین فعالیتهایی در دست طراحی است.

درمانهای باز زاینده

درمانهای بسیاری باعث باززایی (Regenevative) و تسریع بیشتر بهبودی در مدلهای حیوانی با صدمات نخاعی گردیده است. آنتی بادی ضد (Schwab 2000-2003) که مسدود کننده گیرنده Nogo می باشد و Chondroitinase ABC که Chondroitin 6-sulfate را می شکند و همچنین ممانعت کننده های C3rho که ممانعت کننده های داخل سلولی وابسته به پیغام رشد را مهار می کنند شناخته شده اند. نوکلئوتیدهای پورینی مانند اینوزین و AIT-082 (یک آنالوگ تغییر یافته گوآنوزین) و آدنوزین باعث جوانه زدن آکسونی و تزاید سلولهای پایه می شود. David و همکارانش چنین یافته اند که واکسیناسیون موشها با هموژنیک های نخاعی مانند اجزای میلینی چون Nogo و گلیکوپروتئین های وابسته به میلین باعث جوانه زدن و میلین سازی دوباره می شود. در سال 2002-1982 از تحریکات الکتریکی برای ایجاد جوانه زدن استفاده شد. برخی از سلولهای پیوند زده شده باعث تسریع روند عملی بهبودی در حیوانات نخاعی گردیده اند. که از جمله آنها ماکروفاژهای فعال شده سلولهای گلایال پوشش دار بویایی در موکوزای پیوندی بینی (2002-Ramon-Guetos) . سلولهای ریشه ای مغز استخوان (Black-2000) و (Barros-2003) – سلولهای ریشه عصبی جنینی (Okano 1999-2003) و گلایال شعاعی (Grumet-2003) و فاکتور فیبروبلاستی اسیدی را برای پل سازی اعصاب محیطی نخاعی و فاکتور رشد عصبی مشتق شده از سلولهای GDNF glial ، برای درمان آسیب له شدگی نخاعی را می توان نام برد (Xu 2002) فاکتور رشد عصبی منشاء گرفته از مغز BDNF ، و (NT3) Neurotrophin-3) که تحریک کنندۀ فعالیت ترمیمی و بازسازی نخاع می باشند را شناسائی کرده اند. ملکولهای پیوستگی سلولهای L1 می تواند محرک بازسازی و ترسیع روند بهبودی در ضایعات نخاعی پس از له شدگی و ضربه باشد
(Ronn prapunt 2003) و همچنین اریتروپوتیین ممکن است بعنوان بازسازی عصبی و حفاظت کننده عصبی عمل کند.